Van Riot Grrrl Naar Girlhood

Hoe Vrouwelijkheid Wordt Gepresenteerd In Popcultuur

Olivia Rodrigo bracht een paar weken geleden haar nieuwe single “Drop Dead” uit. In de dromerige muziekvideo zien we Rodrigo zwieren in het paleis van Versailles. Ze draagt pastelblauwe ruches, satijnen broekjes, en kniehoge kousen met kant. In een interview met Vogue vertelt Rodrigo dat de outfit moest voelen alsof ze net wakker werd in Versailles en alsof ze er net zo goed in geslapen kon hebben. En dat is gelukt. De muziekvideo voelt romantisch, nostalgisch en esthetisch. Visuals die perfect passen bij het lied die gaat over hoe het voelt om verliefd te worden.

Deze sfeer nam Rodrigo mee naar een recent live optreden van de single tijdens een viering van de exclusieve Spotify Billions Club in Barcelona vorige week. Tijdens dit optreden droeg Rodrigo een roze babydolljurk met pofmouwen en knie hoge Dr. Martens laarzen eronder. Het duurde niet lang voordat de Twitter-accounts en TikTok-influencers zich op de outfit stortte. Sommigen zeiden dat Rodrigo zichzelf zou seksualiseren in kleding die “voor een peuter” bedoelt is. Anderen beschuldigen haar voor het romantiseren van infantiliteit onder het mom van “girlhood aesthetic”.

De discussie komt niet zomaar uit de lucht vallen. De babydoll dress is namelijk al jaren een kledingstuk die veel discussie teweegbrengt over feminisme, vrouwelijkheid en seksualiteit. De jurk werd in de jaren veertig ontworpen door lingeriedesigner Sylvie Pedlar als kortere nachtjapon. Dit was het gevolg van de textielrantsoenering in de Verenigde Staten tijdens de tweede wereldoorlog.

Maar in de jaren vijftig krijgt de jurk opeens een seksuele lading. Dat komt met name door de controversiële film “Baby Doll”. In deze film, speelt Carroll Bakers een 19-jarige vrouw die onderdanig is en mishandelt wordt door een oudere man. In de film, wordt ze bijvoorbeeld geforceerd om in een ledikantje te slapen. Omdat Caroll Bakers tijdens deze film een babydoll jurk draagt, wordt de jurk opeens geassocieerd met vrouwelijke onderdanigheid, onschuld, en infantiliteit, en krijgt het zijn iconische naam “babydoll jurk”.

Dit alles verandert in de jaren negentig toen punk en Riot Grrrl artiesten Courtney Love en Kat Bjelland de jurk gingen dragen als vorm van rebellie. De Riot Grrrl beweging was een feministische punkbeweging die zich afzette tegen seksisme binnen zowel de muziekindustrie als de maatschappij. De babydoll jurk werd hierin een statement piece. Love en Bjelland combineerden expres de zachte kinderlijke jurk met uitgelopen eyeliner, gescheurde panty’s, teksten als “slet” en “hoer” die met lippenstift op hun lichamen waren geschreven, en punk muziek. Zo veranderde de betekenis van de jurk van onderdanigheid en onschuld, naar woede, chaos, en verzet tegen hoe vrouwen zich hoorden te gedragen volgens de maatschappij. Ze creëerden hierbij een stijl die door de media genoemd werd als “kinderwhore”. Een toepasselijke naam voor de culturele betekenis erachter.

Het is een stijl waar Olivia duidelijk inspiratie uithaalt. Zo vertelt ze het volgende in Vogue:

 “ik ben echt dol op het idee van een babydoll jurk. Ik herinner me nog dat ik vroeger foto's zag van Courtney Love en Kat Bjelland van al die Riot Grrrl punkbands in hun babydoll-jurken, en hoe zelfverzekerd ze uitzagen.”

Dit is misschien precies het punt waar de kritiek vandaan komt. Waarbij Love en Bjelland eruitzagen als volwassen vrouwen die een statement aan het maken waren over vrouwelijkheid en seksualiteit, lijkt Rodrigo een hele andere betekenis te geven aan de jurk. De muziek die ze maakt gaat niet over woede en destructie, maar eerder over verliefdheid, melancholie, en kwetsbaarheid. De muziekvideo in Versailles beaamd dat. Het is dromerig, sprookjesachtig, en romantisch.

Daar is op het eerste gezicht natuurlijk niks mis mee. Zachtheid, romantiek en kwetsbaarheid zijn immers ook onderdeel van vrouwelijkheid. Het probleem zit hem in dat de ondertoon van deze populaire “girlhood aesthetic” vaak gepaard gaat met kinderlijkheid, naïveteit, en onschuld. Eigenlijk alles waar de jurk juist niet voor symbool stond in de jaren negentig.  

Tegelijkertijd is Rodrigo niet de enige vrouwelijke popartiest die de jurk een andere betekenis geeft. Ook Sabrina Carpenter kreeg de laatste tijd veel soortgelijk kritiek op haar signature babydoll jurk. Waarbij Rodrigo de jurk koppelt aan zachtheid en romantiek, gebruikt Carpenter de jurk juist als een hyperseksueel statement piece. Haar lingerieachtige babydoll jurk wordt gecombineerd met provocatieve songteksten en een uitgesproken vrouwelijke performance. Het is een andere manier om autonomie over de vrouwelijke seksualiteit die ooit met de jurk werd geassocieerd terug te nemen.

Misschien gaat de discussie daarom eigenlijk minder over wat de jurk nou precies betekent, maar meer over de verschillende manieren waarop vrouwelijkheid wordt gepresenteerd in de hedendaagse popcultuur. Waarbij vrouwelijkheid bij Love en Bjelland duidelijk ging over woede en verzet, draait het bij Carpenter juist om de moeilijke balans tussen seksuele autonomie en performance voor de zogenaamde “male gaze”. Terwijl Rodrigo weer een andere betekenis probeert te geven aan vrouwelijkheid door het juist romantisch en kwetsbaar te maken.

Deze voorbeelden laten juist zien dat vrouwelijkheid niet te reduceren is tot maar één vaste vorm. Vrouwelijkheid is misschien alles tegelijk: Lelijk, boos, seksueel, complex,  kwetsbaar, en romantisch. Tegelijkertijd kun je je wel afvragen waarom juist deze romantische vorm van vrouwelijkheid zo dominant aanwezig is in popcultuur tegenwoordig.

We zien dat bijvoorbeeld terugkomen in populaire internet termen zoals “girl math”, “girl dinner” en “hot girl walks”.  Alsof volwassen vrouwelijkheid nog steeds te luid, te seksueel, of te bedreigend aanvoelt. En alsof volwassen vrouwelijkheid alleen maar mag bestaan als het schattig en onschuldig blijft.

En dit is precies het pijnpunt die de babydoll jurk blootlegt. Niet omdat de jurk zelf problematisch is, maar omdat het antwoord geeft op een veel groter vraagstuk: Welke vormen van volwassen vrouwelijkheid zijn cultureel acceptabel?

We willen rebelleren, maar het mag alleen in pastelkleuren.